به گزارش خبرگزاری آنا؛ با شهادت آیتالله خامنهای، یکی از مهمترین مفاهیمی که در کارنامه اقتصادی ایشان بیش از هر زمان دیگری مورد توجه قرار گرفته، اقتصاد مقاومتی است؛ راهبردی که طی بیش از یک دهه، به عنوان نقشه راه اقتصاد ایران در برابر تحریمها، شوکهای خارجی و نوسانات درآمدهای نفتی مطرح شد و همچنان درباره میزان تحقق آن بحثهای فراوانی وجود دارد، اما همین استخوان بندی اقتصادی به راهبردی برای مقاومت ایران در برابر عظیمترین تهاجم همه جانبه تبدیل گشت.
اقتصاد ایران در دهههای گذشته همواره با چالشهایی ساختاری همچون وابستگی به درآمدهای نفتی، سهم بالای دولت در فعالیتهای اقتصادی، نوسانات ارزی، تورم مزمن و تأثیرپذیری از تحولات بینالمللی روبهرو بوده است. این مشکلات، بهویژه با تشدید تحریمهای اقتصادی در اواخر دهه ۱۳۸۰ و اوایل دهه ۱۳۹۰، بیش از پیش نمایان شد و ضرورت بازنگری در الگوی سیاستگذاری اقتصادی را به یکی از مهمترین دغدغههای کشور تبدیل کرد.
در چنین شرایطی، اقتصاد مقاومتی به عنوان راهبردی برای افزایش تابآوری اقتصاد ایران در برابر فشارهای خارجی و رفع برخی آسیبهای درونی مطرح شد. این مفهوم که در بهمنماه سال ۱۳۹۲ در قالب سیاستهای کلی اقتصاد مقاومتی ابلاغ شد، مجموعهای از سیاستهای کلان را در بر میگرفت که هدف آن، ایجاد اقتصادی درونزا، برونگرا، دانشبنیان، عدالتمحور و متکی بر ظرفیتهای داخلی در عین تعامل مؤثر با اقتصاد جهانی بود.
اقتصاد مقاومتی از همان ابتدا صرفاً به معنای مقابله با تحریمها تعریف نشد، بلکه بر اصلاح ساختارهای اقتصادی، افزایش بهرهوری، توسعه صادرات غیرنفتی، کاهش وابستگی بودجه به نفت، تقویت بخش خصوصی، حمایت از تولید داخلی، توسعه اقتصاد دانشبنیان، مردمیسازی اقتصاد و ارتقای تابآوری در برابر شوکهای بیرونی تأکید داشت.
در سالهای پس از ابلاغ این سیاستها، دولتهای مختلف برنامهها و اقدامات متعددی را با عنوان اجرای اقتصاد مقاومتی در دستور کار قرار دادند؛ از توسعه شرکتهای دانشبنیان و تکمیل زنجیره ارزش صنایع راهبردی گرفته تا تلاش برای افزایش صادرات غیرنفتی، اصلاح نظام مالیاتی، گسترش زیرساختهای انرژی و تقویت تولید داخلی. با این حال، میزان تحقق اهداف این سیاستها همواره محل بحث کارشناسان، سیاستگذاران و فعالان اقتصادی بوده است.
یکی از مهمترین نمودهای این رویکرد رهبر شهید انقلاب اسلامی ایران را در نامهایی که برای هر سال توسط ایشان انتخاب میشد مشاهده کرد. اولین بار در سال ۱۳۷۸ بود که نامی برای سال توسط رهبر انتخاب شد، اما ایشان پیش از آن نیز در سراسر دهه ۷۰ شمسی در پیامهای نوروزی خود بر موضوعات صرفه جویی و پرهیز از اسراف که جملگی در زمره ارکان اقتصاد مقاومتی هستند، تاکید داشت.
پس از آن نیز طی دهه ۸۰ و ۹۰ شمسی از مجموع سالهایی که کشور افتخار زیستن زیر پرچم ایشان را داشت ۱۹ سال با موضوعات اقتصادی و به کل با رویکرد اقتصاد مقاومتی نام گذاری شد. حتی سالهایی مانند سال ۸۶ که نام سال (اتحاد ملی، انسجام اسلامی) مستقیما به موضوعی اقتصادی ارتباط نداشت میتوانستیم پیش از زمینهای نهفته از ارکان اقتصاد مقاومتی را در نام سال مشاهده کنیم.
هدیهای ماندگار از سوی رهبر شهید به ایران
در این رابطه محمد واعظ عضو هیئت علمی گروه اقتصاد دانشگاه اصفهان در گفتوگو با خبرنگار اقتصادی آنا گفت: موضوع اقتصاد مقاومتی یکی از مهمترین محورهای اندیشه اقتصادی رهبر شهید طی بیش از یک دهه گذشته بود؛ راهبردی که در سالهای مختلف، چه در قالب ابلاغ سیاستهای کلی اقتصاد مقاومتی و چه در نامگذاری سالها با محوریت تولید، دانشبنیان شدن اقتصاد، سرمایهگذاری و مردمیسازی اقتصاد، بارها مورد تأکید قرار گرفت و در شرایطی که اقتصاد ایران طی سالهای اخیر با شدیدترین تحریمهای خارجی، محدودیتهای مالی و بانکی، نوسانات ارزی و فشارهای گسترده اقتصادی روبهرو بوده است، این رویکرد مهمترین نقشه راه عبور کشور از این شرایط شد..
اقتصاد مقاومتی راهبردی فراتر از یک سیاست اقتصادی
واعظ با بیان اینکه اقتصاد مقاومتی در اندیشه رهبر شهید یک برنامه مقطعی یا مجموعهای از سیاستهای پراکنده نبود، اظهار کرد: آنچه از بیانات و دیدگاههای ایشان برداشت میشود این است که اقتصاد مقاومتی در واقع یک راهبرد اقتصادی محسوب میشود؛ راهبردی که سایر سیاستهای اقتصادی کشور باید ذیل آن تعریف و تنظیم شوند. در واقع هر نظام اقتصادی برای حرکت خود نیازمند یک سیاست محوری است که جهت کلی سایر برنامهها را مشخص کند. از منظر رهبر شهید، اقتصاد مقاومتی همان سیاست محوری بود که میتوانست مسیر رشد و توسعه اقتصادی کشور را حتی در شرایط وجود اختلالهای بزرگ بیرونی حفظ کند.
این استاد اقتصاد ادامه داد: سؤال اساسی که اقتصاد مقاومتی به دنبال پاسخ دادن به آن است، این است که چگونه میتوان در شرایطی که اقتصاد کشور با فشارهای خارجی، تحریم، محدودیتهای مالی یا سایر شوکهای بیرونی مواجه میشود، روند رشد و پیشرفت را متوقف نکرد.
رویکرد فعال به جای انتظار برای رفع تحریم
عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان با اشاره به نگاه رهبر شهید نسبت به تحریمها گفت: یکی از مهمترین ویژگیهای این راهبرد، نگاه فعالانه به تحریمها بود. ایشان هیچگاه معتقد نبودند که اقتصاد کشور باید در انتظار رفع فشارهای خارجی باقی بماند، بلکه بر استفاده از ظرفیتهای داخلی برای تبدیل تهدیدها به فرصت تأکید داشتند. در عمل نیز نمونههای متعددی از این رویکرد مشاهده شد. در همین راستا نیز با تکیه بر توان دانشگاهها و بنیه علمی کشور، زمانی که کشور با تحریم تجهیزات صنعتی و محدودیت در واردات فناوری از کشورهای غربی روبهرو شد، تأکید بر بومیسازی فناوری، تولید قطعات و توسعه توان فنی داخلی در دستور کار قرار گرفت.
وی تصریح کرد: امروز نتایج این سیاست در بخشهای مختلف صنعتی و بهویژه صنایع راهبردی کشور قابل مشاهده است و بسیاری از توانمندیهایی که اکنون در اختیار کشور قرار دارد، محصول همین نگاه مبتنی بر اقتصاد مقاومتی است. شاید بتوان گفت موفقترین الگوی اجرای اقتصاد مقاومتی در کشور، حوزه دفاعی است.
وی ادامه داد: در این بخش، وابستگی به خارج به تدریج کاهش یافت و کشور توانست بسیاری از تجهیزات، فناوریها و نیازهای راهبردی خود را در داخل تولید کند؛ موضوعی که امروز یکی از مهمترین عوامل اقتدار و بازدارندگی جمهوری اسلامی ایران محسوب میشود و تجربه موفق بخش دفاعی نشان میدهد هر جا سیاستهای اقتصاد مقاومتی به صورت منسجم، مستمر و مبتنی بر دانش اجرا شده، دستاوردهای قابل توجهی نیز حاصل شده است.
اقتصاد ایران چگونه از شوکهای شدید عبور کرد؟
این عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان درباره میزان موفقیت اجرای اقتصاد مقاومتی گفت: ارزیابی دقیق میزان تحقق این سیاستها نیازمند شاخصهای علمی، دادههای آماری و سنجههای قابل اندازهگیری است و بدون اتکا به این معیارها نمیتوان درباره میزان موفقیت یا عدم موفقیت آن قضاوت قطعی داشت.
وی با این حال تأکید کرد: آنچه به صورت کلی میتوان مشاهده کرد این است که اجرای بخشی از سیاستهای اقتصاد مقاومتی سبب شد اقتصاد ایران علیرغم قرار گرفتن در معرض یکی از پیچیدهترین نظامهای تحریمی جهان، دچار فروپاشی اقتصادی یا کاهش بسیار شدید رشد نشود. تجربه برخی کشورها نشان میدهد تحریم یا شوکهای اقتصادی میتواند آثار بسیار مخربی بر اقتصاد آنها بر جای بگذارد، اما اقتصاد ایران توانست بخش مهمی از این فشارها را مدیریت کند که این موضوع بیارتباط با اجرای سیاستهای اقتصاد مقاومتی نیست.
اقتصاد مقاومتی میراث ماندگار رهبر شهید
این استاد اقتصاد در پایان با اشاره به جایگاه رهبر شهید در تبیین مبانی اقتصاد مقاومتی اظهار کرد: از نگاه من، ایشان یکی از برجستهترین استراتژیستهای اقتصاد سیاسی در تاریخ معاصر ایران بودند که توانستند متناسب با شرایط کشور، راهبردی منسجم برای مقابله با فشارهای اقتصادی خارجی ارائه کنند.
وی خاطرنشان کرد: اقتصاد مقاومتی امروز به عنوان یکی از مهمترین میراثهای فکری ایشان برای نظام اقتصادی کشور باقی مانده است و تداوم این مسیر، نیازمند پایبندی به اصولی همچون تقویت تولید داخلی، توسعه فناوری، خوداتکایی، مردمیسازی اقتصاد و سرمایهگذاری در دانش و نوآوری خواهد بود
انتهای پیام/